Жұт жұту

  «Жұт» сөзінің бүгінгі мағынасы белгілі, ол «жұту», «жалмау», «жеу» дегенді білдіреді.  Мифологиядағы жұтып қою  бұрынғы материалды жеп қойып, қорыту негізінде қайта жаңа дүние жасап шығару дегенді білдіреді. Қазақ ертегілері мен аңыздарында адамдарды айдаһар жұтады, алып қара құс жұтады, жалмауыз,мыстан кемпір жұтады. Бұл бейнелер өлтірілген тәңір иелері. Міне осындай тәңір иелері адамзатқа ерекше қасиет беру үшін оларды жұтады. Мұнысын адамдар түсінбейді де,қапысын тауып оларды өлтіреді. Кейін олар қателік жасағандарын түсініп,сол өлтірген тәңір иелеріне қайта табына бастайды. Тәңір ие адамды жұтып қайта құсып тастағандағы адам жұтылмай қалған кездегісінен басқаша болып шығады. Жұтылған адамдар өмірге басқаша кейіппен келеді. 

Жұтылу туралы «Асан батыр» , «Құланай жарқын» атты ертегі, аңыздарда кездеседі. 

Ертеде ағайынды үш жігіт болған. Олардың ең кенжесі Асан- алғыр, шебер, мерген  болған екен. Осы даралығын көре алмаған ағалары есіктің босағасына өткір қылышты керіп қойып, інісі Асанды жылқыға жау шапты деп ұйықтап жатқан жерінен оятып тұрғызады. Сонда жүгіріп шыққан Асан керулі қылышқа түседі.  Ағаларының зымияндығы салдарынан тізесінен кесіліп қалған ерен,өзі сияқты жарым жан  киік қуған екі қолы жоқ кісімен, түлкі қуған екі көзі жоқ кісімен жолдас  болып, бірлесе күн көреді. Осы екі-үш кемтар адамдардың өзіндік ерекше қасиеттері болған. Қолы жоқ кісі шылбырын сүйреткен қара жорғаға айналады екен, ал соқыр кісі аузынан леп шығарғанда айнала тұман болады  екен, ал аяғы жоқ Асан батыр мерген екен. Бір күні осы үшеуі тойға барып бір қызды  ұрлайды. Асан батыр қызды алып қашқан кезде қолы жоқ кісі тұлпарға айналып,Асанмен қызды мінгізіп алып қашады. Ал соқыр кісі сол кезде аузымен үрмелеп жол көрсетпейтін тұман етіп, қуғыншыларды адастырып жібереді. Сол қызды өздеріне қарындас етіп алады. Бір күні олардың ошағындағы оты сөніп қалады. Қызды от іздеуге жұмсайды. От іздеп шыққан қыз алыстан көрінген жарықты көреді. Жақындап барса, ол ормандағы кемпірдің үйі екен. Ішіне кіріп қараса далаға көрінген жарық кемпірдің көзі болып шығады. Қыз  үйінде ошақ отының өшіп қалғанын айтып,кемпірден от сұрайды. Ал, кемпір өз кезегінде қызға басымды қарап берсең отты беремін дейді. Қыз көнуге мәжбүр болады.  Күндегісін күнде қыз кемпірдің басын қарап отырған кезде,кемпір қыздың балтырынан қан сорады екен. Қарындасының жүдеп, жадап кеткенін біліп үш кемтар ерендер кемпірді ұстап алып өлтірмек болады. Сонда кемпір әлгі кемтарларды жұтып қайтадан жаңа сау қалпына келтіреді.

 





Зал туралы

Бұл залда С.Қондыбай шығармаларындағы қазақ фольклоры мен халықтың танымнан түсінік беретін бейнелер қойылған. С.Қондыбай әлемді үш дүниеге (жоғарғы дүние, ортаңғы дүние, төменгі дүние) бөліп көрсеткен 5 бөлмеден тұрады.

Жоғарғы

Бапы хан әлемі

Басқа  халықтардың мәдениеттеріндегідей   қазақтың  дәстүрлі  мәдениетінде  теміршілік  өнер  және  ұстаның  өзі  киелі  мәртебеге ие  болған.  Қазақ  ертегілеріндегі  Бапы хан (Жылан-баба хан) – қазақ  ұсталары  табынып  келген    теміршілік

Қыдаай Мақсин

  Кейбір  халықтар өз  аңыздарында ұсталарды  бақсылардан да  жоғары қойған. Сібір  халықтарының нанымында ұстаның рухы бақсының рухын жұтуға  қауқары  жетеді деп есептеген. Қазақ халқында да «ұстаның  жаны отта»  деген  түсінік  бар. «ұста

«Жылан қайыс» ғұрпы. Дархан ұстаханасы

  Ерте кезде  төрт  жасқа  толған, яғни  қоян мүшел  жасына  келген   баланы  осындай  ғұрыптан өткізеді. Баланың  әкесі  мен  ауылдағы  темірші (ұста)   ғұрып  өткізетін  күнді  белгілейді.  Бұл – әдетте,  күздің желді  күні  болады. Айтылған

Ергенеқон аңызы

 

Көне түркілік шежірелік Ергенехон аңызында байырғы түркілердің өз бастауын «темір үймен», «темір қуыспен» байланыстырғанын көрсетеді. Қиян мен Нұқыздың  арманы – артынан келген жау іздеп таба алмайтын, шөбі шүйгін

Цервер, үш басты ит

 Ит адамзаттың ең алғаш қолға үйреткен мақұлығы. Ол біздің заманымызға дейінгі он үшінші, жетінші мыңжылдықтарда болған. Иттің мифтік бейнесінің қалыптасуы тас ғасырынан бастап пайда болған. Ит естігіш, сергек, таптырмайтын күзетші. Із кезуші,

Жұмақ пен тозақ туралы

Тамұқ (тозақ)  

Тамұқ – отты үй немесе отты кеніш деген мағынаны білдіреді (С.Қондыбай пікірі). Мифтік тамұқ жер астында, яғни о дүниеде, төменгі дүниеде орналасады. Бұл жерде там сөзі төмен мағынасынан шыққан. Дүние жүзілік

Жұт жұту

  «Жұт» сөзінің бүгінгі мағынасы белгілі, ол «жұту», «жалмау», «жеу» дегенді білдіреді.  Мифологиядағы жұтып қою  бұрынғы материалды жеп қойып, қорыту негізінде қайта жаңа дүние жасап шығару дегенді білдіреді. Қазақ ертегілері мен аңыздарында

Құйрығына қазан ілген жылқы

 «Ер Төстік» ертегісінде Ер Төстік өзінің садағының ұшын егейтін егеуішті алып келу үшін мыстан кемпірге бармақ болған кезінде, Төстіктің астына әкесінен енші ретінде алған Шалқұйрықты мінгізіп, ақсырмалдай сауытты кигізіп Кенжекей жолға

Үш жүздің басын құраған Алаша хан туралы аңыз

 «Алаш» немесе «Алаша» атауының пайда болуы туралы ел ішінде ең көп айтылатын мәшһүр аңыздың бірі төмендегідей баяндалады:«Бұқара хандарының бірі Қызыларыстан ханның бәйбішесі сауысқанның аласындай ала бала туады. Алапес баланың дүниеге келуін

Сявуш пен Франгиз.Афросияб бейнесі.

 Тұранның түркілігі хақында зороастрилік Авестадағы кейбір мәтіндер мен сюжеттер,бейнелерді қарастыру арқылы С.Қондыбай дей түркілік іздестіру бастайды.Негізгі мазмұн бойынша - Сиявуш Иран патшасының екінші әйелінен туған бала.

Ғаламдық ағаш

Ғаламдық ағаш – бүкіл ғаламның өзін тұрпаттаушы символ. Ол да абақ және шоғым таңбалар арқылы кескінделе алады. Мұндағы кіндік нүкте – ағаштың тұқымы болса, шеңбер-сәуле – ағаштың өзі. Яғни, аға тұқымы – Нұрдың өзі, тіршіліктің субстанциясы болса,

Жоғарғы дүние

Самұрықтың ұясы.

Самұрық  - иран  мифологиясындағы  сәуегей  құс. Ирандықтар  оны «симург» деп  атаған. Қазақ ертегілерінде ол «самырық, самұрық, семір құс, самыр, самрау, шыңырау  құс» деп  әр түрлі  айтыла  береді. Мифтік аңыздарда

Мерген туралы аңыз

  Көкімбет – Бозащы түбегінде, Тұщықұдық ауылынан 4км жердегі көне ғимарат. (4зал) 

Көкімбет батыр аңшылықты кәсіп еткен мерген кісі болыпты. «Ол өмірді ұзартатын, мәңгі өмір беретін қасиетті суды іздейді бірақ таба алмайды.

Ұмай ана

Ұмай ана. Ұмай - дей-түркілік мифологиядағы Ұлы Ана есімдерінің бірі. «Ұма»- деген сөз баланың жолдасы дегенді білдірген. Ұмай - әйел болымысты мифтік тәңір ие. Қазақ –қырғыз тілінде май - ене деп аталады. Кейінгі қазақ, қырғыз келтірімендегі Ұмай (Май ене)