Әркімнің өз Абайы, өз Шекспирі, өз Пушкині бар... демекші, менің Серікболым осындай

Серікбол Қондыбай музейі жариялаған "Менің Серікболым" эстафетасын қабылдап алдым.

Әркімнің өз Абайы, өз Шекспирі, өз Пушкині бар... демекші, менің Серікболым осындай:

МЕНІҢ СЕРІКБОЛЫМ

Тiл адам санасының материализациялануы болса, онда сананың қоршаған әлемдi тану сатыларының алғашқы нүктесi – мифтiк ойлау өзiнiң субстанциясының да бастапқы «нүктесi» болуға тиiс. Сондықтан, тiлдiк таңбаның тұрпаттық жағынан оның мазмұндық жағына қарай бағытталған лингвистикалық зерттеуден гөрi, алғашқы нүктеден берi қарай, яғни, мифтiк ойлаудан тiлге, «көрiлместiң көресiндерiне» қарай зерттеу жүргiзудi бастап бергендiгi - Серiкбол зерттеуiнiң жасампаздығы болып табылмақ.

Серiкбол армандаған, тек жай армандап қана қоймай, оны iс жүзiне асырып, өзi негiзiн қалап берiп кеткен «қазақтың мифтiк-лингвистикалық» мектебiнiң бүгiнi мен ертеңi, даму бағыттары мен зерттеу әдiстерi ежелгi заман танымының, ақиқатының ақпаратын сақтаған техникалық тiл мифологияның сегiз қырлы, бiр сырлы табиғатынан туындап, оның онтологиялық негiздерiне бағындырылуы керек.

Ғасыр басында адамзат қоғамы әлем, дүние, қоршаған орта туралы барлық мағлұмат лингвистикалық каналдар арқылы берiлiп, сонда сақталатынына көзiн жеткiздi. Адам сөз дүниесiнде өмiр сүредi, орасан зор ақпараттарды адамзат сөз арқылы меңгерiп, сөз арқылы түсiне алады. Серiкболдың зерттеу еңбектерi мифологиялық сөздiктi көзге елестетедi. Бiр қарағанда түсiнiксiз, мағынасы күңгiрттенген сөздер Серiкболдың баянында кенеттен қайта жаңғырып, көкейiңе қонып шыға келедi.

Адам баласын түпсанадан бiрiктiрiп тұрған мифтiк архетиптiк символдар адамдардың психо-соматикалық, рухани-танымдық iс-әрекеттерiн басқарады. Бiрақ, Серiкбол мифтiк танымның жалпыадамзаттық табиғатын мойындай отыра, мифтiң арғықазақтық, дейтүркiлiк негiзiн сақтап қалуға, ондағы ұлттық танымдық құндылықтарды барынша жарқыратуға көңiл бөледi. Себебi, дейдi ол, әлемдiк мифологиялық жүйелердiң қаймағы бұзылмай сақталып қалған жалғыз көз - қазақтың ұлттық тiлi мен мәдениетi. Бiздiң тiлiмiздегi кез келген сөз - символ. Себебi, оның ар жағында мифтiк мазмұн жатыр.

Серiкбол – құбылыс. Құбылыс болғанда, дәл бүгiнгi бiз өмiр сүрiп отырған уақытта болмай қалуы, тумай қалуы мүмкiн емес, нағыз танымдық қажеттiлiктен, рухани шөлдеуден (тарихта мұндай құбылыс «тоска по гению» деген атаумен берiлгендiгi белгiлi) келiп туған құбылыс. Себебi, заман ағымының белгiлi бiр кезеңi өзiнiң бойына мыңдаған идеялардың жаңаша трансформациясын жинаған феномен, идеал, дара тұлғаны жарыққа шығарады, ол кенеттен пайда болмайды, аталған қасиеттердiң бәрi жинақтала келе, жоғарыдағы Ұғанның (Жаратушының) құдiретiмен бiр «нүктеге» тоғысып, белгiлi бiр жан иесiне берiледi, яғни, Серiкболды осылай таңбаланған, белгiленген, Жоғары құдiреттiң адамдарға жiберген елшiсi деп қабылдауға тиіспіз. Оған Серiкболдың бiрiнен-бiрi туындап, жiбек арқанды тарқатқандай есiлiп тұрған, бiр ұшын ұстасаң өзiнен-өзi шешiлiп сала беретiн жүйелерiнен көруге болады. Мысалы: Нұр, Құдайы құдiрет, ноқат, көрiлмес, көресiн, Абақ таңба, шоғым таңба, бинарлық, триадалық жүйелер, елексету, Iлкi төр, Төретам, Не-ме-не, Ң дыбысы (бұл тiлшi-ғалым Б.Сағындықовта силлабофонема деген терминмен өрнектелген). Бұлар - өзiнiң тереңiне тартып кететiн тылсымдар, жабық жүйелер. Серiкбол осы деңгейлердiң қай қабатына өтсе де, тереңдей түссе де өзiн әлi де оның табалдырығында тұрғандай сезiнуi де заңдылық. Себебi, тiл мәңгiлiк қозғалыста болатын, тұрақты қайталанып отыратын рухтың күшi.

Серiкболдың еңбегiне бірден талдау жасаудан гөрi, ең алдымен оны тұтастай қабылдауға, ұғынуға, түйсiнуге, не айтқысы келгендiгiн сезiнуге кеңес берер едiм. Сонда ғана келесi бiр таным деңгейiне Серiкболдың түсiрген жарығының көмегiмен өтуге мүмкiндiк туады.

Серiкболдың ерен еңбегi бiзге заманымыздың дара тұлғаларының бiрi, жазушы Әбiш Кекiлбаевтың «Шыңырауындағы» Еңсеп бейнесiн елестетедi. Осы шығармадан алынған мына бір үзіндідегі жан мен тәннің қос күйзелісіне көңіл аударып көрейікші:

«…Eңсеп ештеңеге алаңдамады. Тақтай тасты төкпетете соққылады. Үскiрiк жел астында тұрғанына қарамастан, әуелi маңдайына, сосын омырауына шып-шып тер шықты. Тақтай тас сарт-сұрт сынып жатыр. Осылай қазыңқырай түссе ұлы арнаға да жетедi. Жүрегiн қуаныш кернеп, өне бойынан әл кетiп бара жатқандай... Қайтадан төмпештей жөнелдi. Сүйменi әр тиген сайын тақтай тас күрт-күрт омырылады. Қайқайып тұрып тақтай тасты сарт-сарт сабалайды. Кенет сүйменi тасқа тимей, тесiктiң өзiне түсiп, екпетiнен құлап түстi. Еңсеп зiп-зiлдей кiрпiктерiн әзер көтерiп, көзiн ашып алып едi, жан-жағынан ақ түтек боп сарқырап жатқан ағын су әлдеқайда алды да қайқайды. Жан-дәрмен бiр бақыруға ғана мұршасы келдi. Бiрақ, оны өзiнен басқа ешкiм естiген жоқ... Арада әлденеше жыл өттi. Тусырап жатқан өңiр суға қарық болды да қалды. Жаңбырсыз жылдары қанша шыңыраудың суы тартылғанымен, ол лықылдайды да жатады. Бiреулер қауға түсiрiп алса, артынан сонау көк теңiздiң жағасындағы ақ тұмсықтың астынан табылыпты. Ендi жұрт бұл құдықтың суы сонау ұлы теңiзге барып құяды екен дестi. Не де болса бүкiл үстiрттiң үстiндегi ең терең, ең мол Шыңырау боп атағы жайылды». (Ә.Кекілбаев «Шыңырау»)

Иә, Еңсеп ендi өзi қазған шыңырауға, ал шыңырау болса Еңсептiң өзiне айналды. Олай болса, Серiкбол қазған мифология «шыңырауы» да халыққа берерi мол, ғылымның не бiр тылсымдарына сәуле түсiретiн нағыз терең танымдық құндылық болып қалады.

Ендi Серiкбол тұлғасы да нағыз мифке айналды...

АЛ, СІЗДІҢ СЕРІКБОЛЫҢЫЗ ҚАНДАЙ?

Эстафетаны өңірімізге танымал тұлға, мемлекет және қоғам қайраткері, тарихшы Еділхан Алқажан ағамызға жолдаймын!


Балкенже Акбердыева 

Жарияланған күні: 0 Оқылған саны: 247




12 наурыз 2018

«Санамызды жаңғыртқан Серікбол» атты мәдени кеші

7 наурыз 2018

«Көктем аруы» атты сайысы

6 наурыз 2018

«Серікбол әлемі» атты конференциясы болып өтті

6 наурыз 2018

«Аяулы анашым» атты мерекелік шара болып өтті

1 наурыз 2018

«Алғыс айту міндет» атты шара өтті

28 ақпан 2018

«Өрлеу» БАҰО» АҚ филиалының ұйымдастыруымен өткізілген шара

20 ақпан 2018

«Туған өлке ғажайыптары» атты шара өткізілді

14 ақпан 2018

«Біз музейдің достарымыз» атты танымдық шара болып өтті

30 қаңтар 2018

«Маңғыстау құдықшылары» атты тәрбие сағаты

23 қаңтар 2018

Хабарландыру!

12 қаңтар 2018

«Үміт шырғалаңы» қоғамдық қорымен біріккен қайырымдылық шарасы өтті

1 қаңтар 2018

Жаңа жыл құтты болсын!

16 желтоқсан 2017

"Тәуелсіздік күні" мерекесіне орай музей тағы да жаңалықтарымен бөліскелі отыр.

1 желтоқсан 2017

29.11.2017ж. музейде Қазақстан Республикасының "Тұңғыш Президенті" күніне орай шара өткізіліп, алғаш рет "КВЕСТ" ойыны ұйымдастырылып оқушылардың қатысуына мүмкіндік берілді.

16 қазан 2017

11.10 күні музейдің 2 жылдығына орай мерекелік шара өтті.

11 қазан 2017

"Желтоқсан жаңғырығы 30 жылдан соң" атты тақырыпта кездесу өтті

28 қыркүйек 2017

27 қыркүйек күні музейге Атырау қаласынан "Атырау облысы тариxи - өлкетану музейінің" қызметкерлері келді.

18 қыркүйек 2017

Рухани жаңғыру

18 қыркүйек 2017

Музейіміздің қос маманы

5 шілде 2017

"Астана- арман қала" атты шара

7 маусым 2017

7 маусым тәжірибе алмасу

2 маусым 2017

Халықаралық балаларды қорғау күніне орай "Әлемнің сәні - балалар" атты шара болып өтті.

20 мамыр 2017

18мамыр күні МОМБ "Мемориалдық мұражайында" "музей түні" болып өтті.

19 мамыр 2017

Музейіміздің қос маманы күні